- Home
- Kennisbank
- Wet- en regelgeving
- Wetgeving veilig werken - Opdrachtgever
Wet- en regelgeving voor opdrachtgevers
Als opdrachtgever geef je opdrachten uit. Je huurt partijen in voor de werkzaamheden. Naast de werkgever draag jij ook verantwoordelijkheid voor een veilige en gezonde werkomgeving. Besteed je bij de opdrachtverstrekking al aandacht aan veilig en gezond werken? Dan zorg je voor de juiste randvoorwaarden. En stel je je onderaannemers in staat om de wet na te leven en veilig te werken.
Jouw verantwoordelijkheden staan in de Arbeidsomstandighedenwet, het Arbeidsomstandighedenbesluit en het Burgerlijk Wetboek. Bij bouw- en renovatieprojecten gelden daarnaast specifieke regels voor coördinatie en samenwerking tussen de verschillende partijen op de bouwplaats.
Veilig werken in alle fases van de opdracht
Veilig werken begint al voordat de eerste werkzaamheden starten. Met reële budgetten, haalbare planningen en goede voorbereiding leg je het fundament. Een te krappe planning werkt averechts: opdrachtnemers krijgen dan te weinig tijd om werkzaamheden goed voor te bereiden en uit te voeren. Hetzelfde geldt voor onrealistische budgetten. Die laten te weinig ruimte over voor de juiste beheersmaatregelen.
Kortom: heb aandacht voor gezond en veilig werken in alle fases van de opdracht. Van ontwerp tot uitvoering en van oplevering tot onderhoud.
Arbeidsomstandighedenwet, Arbeidsomstandighedenbesluit en Burgerlijk Wetboek
Loopt een werknemer tegen slechte arbeidsomstandigheden aan? Dan spreekt hij eerst zijn eigen werkgever aan, de opdrachtnemer. Op grond van het Burgerlijk Wetboek, onder andere Boek 7 artikel 406.2 en Boek 6 artikel 658, kan de opdrachtnemer jou als opdrachtgever aansprakelijk stellen. Of jou aanspreken op het waarborgen van de juiste randvoorwaarden. De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat alleen specifieke bepalingen voor opdrachtgevers in de bouw. Deze staan uitgewerkt in het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit), hoofdstuk 2, afdeling 5.
Op een bouwplaats werken vaak meerdere bedrijven en personen tegelijk, bij nieuwbouw en bij renovatie. Doordat verschillende partijen samenwerken, ontstaan er veiligheids- en gezondheidsrisico's. Daarom richten de bepalingen in het Arbobesluit zich op jouw verantwoordelijkheid als opdrachtgever: de coördinatie en samenwerking binnen dit soort projecten. De verschillende werkgevers blijven daarbij zelf volledig verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van hun eigen werknemers.
Jouw vijf belangrijkste verplichtingen volgens het Arbobesluit
Heb je een bouw- of renovatieproject? Dan houd je volgens het Arbobesluit rekening met de volgende praktische verplichtingen.
1. Houd in de ontwerpfase al rekening met een veilige uitvoering
Als opdrachtgever ben je volgens de vergewisplicht, artikel 2.26 Arbobesluit, verplicht om vooraf te toetsen of uitvoerders hun werk veilig kunnen doen. Denk daarom bij het uitzetten van de opdracht direct vooruit: een project moet niet alleen veilig geïnstalleerd worden, maar later ook veilig onderhouden kunnen worden. Vraag bijvoorbeeld bij de plaatsing van zonnepanelen de leverancier en een valbeveiligingsspecialist om samen een leg- en veiligheidsplan te maken. Zo kunnen zowel de installateurs tijdens de bouw als de onderhoudspartij in de jaren daarna rekenen op een veilige werkplek.
Veiligheid achteraf repareren leidt vaak tot onveilige situaties en hogere kosten. De grootste winst, en de grootste fout, op het gebied van veiligheid ontstaat tijdens de ontwerpfase.
2. Meld een bouwwerk bij de Nederlandse Arbeidsinspectie
Duurt je bouwproject naar verwachting langer dan dertig werkdagen? En werken er meer dan twintig werknemers tegelijk op de bouwplaats? Of vraagt het project in totaal meer dan 500 mandagen aan inzet? Dan informeer je de Nederlandse Arbeidsinspectie voor de start van de werkzaamheden. Je mag deze aanmelding ook aan je hoofdaannemer overlaten.
3. Stel een V&G-plan en V&G-dossier op
Meld je je bouwproject aan bij de Nederlandse Arbeidsinspectie? Of brengen de werkzaamheden bijzondere gevaren met zich mee, zoals valgevaar, werk in een besloten ruimte, werk met gevaarlijke stoffen of werk in de buurt van hoogspanning? Dan stel je twee documenten op: een Veiligheids- en Gezondheidsplan (V&G-plan) voor de uitvoering en een V&G-dossier voor het onderhoud na oplevering.
V&G-plan: veilig werken tijdens de bouw
In het V&G-plan leg je vast hoe de hoofd- en onderaannemer(s) samenwerken. Je beschrijft welke risico's tijdens het project spelen en welke maatregelen je neemt om de bouwplaats veilig te houden. Denk aan tijdelijke ankerpunten waaraan medewerkers zich zekeren binnen vier meter van valgevaar. Of aan een stand-by rescueteam met passende reddingsmiddelen bij het betreden van een besloten ruimte.
Zorg dat het V&G-plan onderdeel is van het bestek. En dat het al voor de start van de werkzaamheden op de bouwplaats aanwezig is. De specifieke eisen vind je in artikel 2.28 van het Arbobesluit.
V&G-dossier: veilig onderhoud na de bouw
Naast het V&G-plan zorg je als opdrachtgever voor een V&G-dossier. Dit draag je over bij oplevering. Het dient als de handleiding van het gebouw voor later onderhoud. Hierin leg je alle bouwkundige en technische informatie vast die nodig is om latere onderhouds- en herstelwerkzaamheden veilig uit te voeren. Pas hierbij de arbeidshygiënische strategie toe en kies bij voorkeur voor permanente, collectieve voorzieningen. Leg in het dossier onder meer vast waar deze voorzieningen zich bevinden, hoe de leidingen en installaties lopen en of er gevaarlijke stoffen aanwezig zijn.
Naast het Arbobesluit geldt sinds 2024 ook het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), paragraaf 4.7.11, artikel 4.240 en 4.241. Dit verplicht dat een gebouw zo is ontworpen en gebouwd dat onderhoud veilig kan worden uitgevoerd. Gebruik bij het opstellen van het V&G-dossier de Checklist Veilig onderhoud op en aan gebouwen. Zo voldoe je aan deze eisen.
4. Stel een V&G coördinator aan voor de ontwerp- en uitvoeringsfase
Aansturing op de bouwplaats is cruciaal. Werken er twee of meer werkgevers of zzp'ers op de bouwplaats? Dan stel jij als opdrachtgever een coördinator aan voor de ontwerpfase. De uitvoerende partij doet hetzelfde voor de uitvoeringsfase. De coördinator voor de ontwerpfase stelt namens de opdrachtgever het V&G-plan én het V&G-dossier op, artikel 2.30 Arbobesluit. De coördinator voor de uitvoeringsfase stelt tijdens de bouw het V&G-plan bij en vult het V&G-dossier aan. Geef beide coördinatoren voldoende tijd, mandaat en toegang tot de bouwplaats om hun taken goed uit te voeren.
5. Leg de verplichtingen van de uitvoerende partij schriftelijk vast
Neem in een schriftelijke overeenkomst op welke verplichtingen de uitvoerende partij heeft op basis van het Arbobesluit. Spreek bijvoorbeeld duidelijk af wie de aanmelding bij de Nederlandse Arbeidsinspectie verzorgt als het project aangemeld moet worden, zie punt twee. En welke inbreng je van de uitvoerende partij verwacht bij het opstellen van het V&G-plan. Zorg dat deze afspraken ook gelden voor eventuele onderaannemers.
Verantwoord opdrachtgeverschap
Als opdrachtgever heb je aandacht voor gezond en veilig werken in alle fases van het project, van ontwerp tot oplevering. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid noemt dit Verantwoord opdrachtgeverschap. Denk aan het volgende.
Vraag al bij de aanbesteding aan opdrachtnemers hoe zij zorgen voor veilig en gezond werken. Weeg dit net zo zwaar mee als prijs en kwaliteit.
Vraag opdrachtnemers actief wat zij nodig hebben om hun werk veilig en gezond te kunnen doen. Neem zelf eens een kijkje op de bouwplaats.
Ben je zelf niet deskundig genoeg om in te schatten of er veilig en gezond wordt gewerkt? Zorg dan dat je medewerkers en opdrachtnemers getraind worden door een deskundige.
Wees toegankelijk voor vragen. Plan bijvoorbeeld een vast overleg met de opdrachtnemer. Stel een duidelijk aanspreekpunt aan voor alles rond veilig en gezond werken.
Zorg voor een goede introductie voor iedereen die nieuw op de bouwplaats komt werken. Besteed in het reguliere projectoverleg aandacht aan wat goed ging en wat beter kan.
Vraag bij aanbestedingen om aantoonbaar veiligheidsbewustzijn, bijvoorbeeld via een certificaat op de Veiligheidsladder (Safety Culture Ladder). Neem Veiligheid in Aanbesteding (ViA) op in je contracten. Zo weegt veiligheid vanaf de gunning net zo zwaar mee als prijs en kwaliteit.
Welke rollen kun je nog meer hebben als opdrachtgever?
Naast opdrachtgever kun je ook een van deze rollen hebben.
Werkgever: ben je als leidinggevende in dienst van een bedrijf of organisatie? Dan ben je naast werknemer ook werkgever, met de bijbehorende verantwoordelijkheden.
Werknemer: ben je in dienst van een bedrijf of organisatie? Dan ben je werknemer, met de bijbehorende rechten en plichten.
Opdrachtnemer: nemen jij of je bedrijf opdrachten aan van andere partijen? Of leveren jullie medewerkers die werkzaamheden uitvoeren bij jouw opdrachtgevers?
(Gebouw)eigenaar: is jouw bedrijf of organisatie eigenaar van een gebouw, bouwwerk, erf of terrein?
Beheerder: beheren jij of je bedrijf een gebouw, bouwwerk, erf of terrein namens de eigenaar?
Let op: dit overzicht van verantwoordelijkheden en rechten is niet uitputtend.
